Studies › Follow-up · Laatst herzien 2026-05-16
Follow-up-studies overzicht
Samenvatting
Lange-termijngegevens voor het Dutch Protocol blijven beperkt. Deze pagina verzamelt de gepubliceerde cohort- en uitkomststudies, met steekproefgrootte, follow-upduur, uitval en belangrijkste bevindingen. Systematische reviews door NICE (2020), SBU (2022) en de University of York voor de Cass Review (2024) classificeren het cumulatieve bewijs als laag tot zeer laag.
Overzicht (selectie)
| Studie | n | Follow-up | Belangrijkste bevinding |
|---|---|---|---|
| de Vries 2011 | 70 | ≥ 2 jr GnRHa | Verbetering psychologisch functioneren |
| de Vries 2014 | 55 | 1 jr postoperatief | Dysforie verdwenen, functioneren op peer-niveau |
| Costa et al. 2015 | 201 (VK, GIDS) | 18 mnd | Geen verbetering t.o.v. controlegroep |
| Carmichael 2021 | 44 (VK, GIDS early intervention) | ~3 jr | Geen significante verbetering op psychische uitkomstmaten |
| Brik et al. 2020 | 269 | ~2,4 jr | Discontinuatie GnRHa-fase 1,9% |
| van der Loos 2022 | 720 | 3–14 jr | 98% start CSH na GnRHa; doorzettingsbias gerapporteerd |
| van der Loos 2023 | 1.766 | NPB/CSH continuatie | 1,9% stopt voor CSH; 0,5% gerapporteerde spijt |
Gemeenschappelijke beperkingen
- Geen RCT's in dit klinisch domein.
- Variërende uitvalpercentages (0–22%).
- Heterogene uitkomstmaten — vergelijking tussen studies bemoeilijkt.
- Lange-termijngegevens (10+ jaar) ontbreken grotendeels.
Conclusie van systematische reviews
Zowel SBU (2022) als de University of York-systematische reviews voor de Cass Review (2024) classificeren het bewijsniveau als "zeer laag" volgens GRADE-criteria — primair als gevolg van het ontbreken van controlegroepen, beperkte follow-up en risico's op selectie- en attritiebias.1
Kritische noot
De claim "98% start CSH na GnRHa" wordt door voorstanders gepresenteerd als bevestiging van diagnostische zekerheid; door critici juist als bewijs dat de "diagnostische fase" geen reflectiefase is maar een eerste behandelstap. Beide interpretaties zijn met dezelfde data verenigbaar — wat aantoont dat de uitkomstmaten zelf niet voldoende informatief zijn om de cruciale vraag (helpt deze behandeling, ten opzichte van geen behandeling?) te beantwoorden. Een Finse registerstudie (Ruuska et al. 2026, geciteerd in publiek commentaar) rapporteert juist toenemende psychiatrische zorgconsumptie na behandeling.2
Zie ook
- Individuele studie-samenvattingen: de Vries 2011, de Vries 2014, Costa/Carmichael (replicatie)
- Uitvalanalyse: Sample size en uitval
- Methodologische kritiek: Methodologische kritiek, Biggs
- Systematische evaluatie: Cass Review, SBU
- Klinische nazorgstructuur: Follow-up in het Dutch Protocol
- Personenregister — de Vries, van der Loos, Costa, Carmichael.
- Tijdlijn — follow-up-publicaties in chronologie.
- Originele publicaties — volledige bibliografie.
- FAQ · Begrippenlijst.
Voetnoten
- Taylor J, Mitchell A, Hall R, et al. Interventions to suppress puberty in adolescents experiencing gender dysphoria. Arch Dis Child. 2024; University of York / Cass Review systematische review.
- Genderzorgen. Transgenderzorg onder de loep. Substack, 10 april 2026.