Sectie VI · Laatst herzien 2026-05-17
Documenten en bronnen
Primaire publicaties, richtlijnen (NL en internationaal), historische tijdlijn, begrippenlijst, personenregister en citatierichtlijnen.
Samenvatting (NL)
Deze sectie biedt de documentaire basis van het dossier: chronologische lijsten van originele VUmc/Amsterdam-UMC-publicaties, Nederlandse en internationale richtlijnen, een tijdlijn van 1972 tot heden, een begrippenlijst van klinische en methodologische termen, en het personenregister met sleutelfiguren in onderzoek, beleid en debat.
Abstract (EN)
This section provides the documentary base of the dossier: chronological lists of original VUmc/Amsterdam UMC publications, Dutch and international guidelines, a timeline from 1972 to present, a glossary of clinical and methodological terms, and the persons register of key figures in research, policy, and debate.
Documentaire basis
Het Dutch Protocol heeft een kleine primaire literatuur: drie sleutelpublicaties uit Amsterdam (Cohen-Kettenis & van Goozen 1998, Delemarre-van de Waal & Cohen-Kettenis 2006, de Vries 2014) vormen samen de bewijsbasis waarop tientallen nationale richtlijnen wereldwijd zijn gebaseerd. De Endocrine Society Clinical Practice Guideline (2009, herzien 2017) en WPATH Standards of Care versies 7 (2011) en 8 (2022) bouwen direct voort op deze cohortdata.1
Naast de Nederlandse Kwaliteitsstandaard Transgenderzorg (FMS 2018, herzien 2023) zijn voor het volledige dossier ook noodzakelijk: het NICE evidence review (2020) over GnRHa en CSH, het SBU-rapport (Zweden 2022), de COHERE-aanbeveling (Finland 2020), het Karolinska-beleidsdocument (mei 2021), het Ukom-rapport (Noorwegen 2023) en de vier systematische reviews van de Cass Review (University of York 2024).2
De documentensectie ordent deze bronnen chronologisch en thematisch, met PubMed-verwijzingen waar van toepassing en directe links naar de primaire bronnen waar deze publiek beschikbaar zijn. Voor de Amsterdamse cohortliteratuur betreft het in totaal twaalf publicaties tussen 1987 en 2024, waarvan de eerste drie (Cohen-Kettenis & van Goozen 1998, Delemarre 2006, de Vries 2011) de protocol-onderbouwing leveren, en de latere updates (Brik et al. 2020, van der Loos et al. 2023) de lange-termijn-follow-up beslaan zonder controlegroep. Daarnaast bestaan zeven publicaties van Steensma c.s. die het desistance-onderzoek dragen.
De internationale evidence-reviews verschijnen vanaf maart 2020 (NICE) tot april 2024 (Cass Review final report). Voor de chronologische tijdlijn van 1972 — toen de eerste volwassen Nederlandse transgenderzorg startte in het AMC — tot 2026 zijn gebeurtenissen geclusterd per periode: experimentele fase (1972-1987), protocol-codificatie (1987-2014), wereldwijde adoptie (2014-2020), herzieningsfase (2020-heden). Elk knooppunt heeft een anchor-link binnen de tijdlijn die direct naar het bijbehorende dossier doorlinkt.
Onderliggende dossiers
- Originele publicaties — chronologisch met PubMed-verwijzingen
- Richtlijnen NL — Kwaliteitsstandaard Transgenderzorg FMS 2018/2023
- Richtlijnen internationaal — Endocrine Society, WPATH SOC-7/8, AWMF
- Tijdlijn 1972-heden — met anchors per gebeurtenis
- Begrippenlijst — klinische en methodologische termen
- Personenregister — sleutelfiguren in onderzoek, beleid en debat
- FAQ — antwoorden op veelgestelde vragen
- Persmap — kerncijfers en woordvoerderscontact
Zie ook
Voetnoten
- Hembree WC, Cohen-Kettenis PT, Gooren L, et al. Endocrine treatment of gender-dysphoric/gender-incongruent persons: an Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2017;102(11):3869-903.
- Cass H. Independent review of gender identity services for children and young people: final report. NHS England; April 2024.