Documenten › Richtlijnen NL · Laatst herzien 2026-05-17

Nederlandse richtlijnen

Kwaliteitsstandaard Transgenderzorg en aanverwante NL-standpunten.

Samenvatting (NL)

Overzicht van de Nederlandse Kwaliteitsstandaard Transgenderzorg Somatisch (2018), het centrale Nederlandse document over somatische transgenderzorg. De standaard sluit volgens zichzelf aan bij de WPATH Standards of Care (2012) en de richtlijn van de Endocrine Society (2017) en schrijft dat voor veel vragen geen (goed) onderzoek is gevonden, zodat bediscussieerde expert opinion de basis vormt (bron).

Abstract (EN)

Overview of the Dutch Quality Standard for Transgender Care (Somatic), 2018, the central Dutch document on somatic transgender care. The standard states that it aligns with the WPATH Standards of Care (2012) and the Endocrine Society guideline (2017), and that for many questions no (good) research was found, so that discussed expert opinion forms the basis.

Klinische analyse

De Kwaliteitsstandaard Transgenderzorg Somatisch (2018) is opgesteld door onder meer de Nederlandse Internisten Vereniging, het Nederlands Huisartsen Genootschap, het Nederlands Instituut van Psychologen, de Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde, de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie & Gynaecologie, de Nederlandse Vereniging voor Plastische Chirurgie, de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie en Transvisie, met ondersteuning van het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten en met financiering van het ministerie van VWS (bron).

Volgens de standaard zelf sluit hij aan bij internationale richtlijnen, namelijk de WPATH Standards of Care (Coleman, 2012) en de richtlijn van de Endocrine Society (Hembree, 2017), en is hij "zoveel mogelijk" onderbouwd met bewijskracht uit de literatuur. De standaard schrijft: "Voor veel vragen is echter geen (goed) onderzoek in de literatuur gevonden. Voor het beantwoorden van deze vragen is bediscussieerde expert opinion de basis" (bron).

Voor adolescenten noemt de standaard puberteitsremming met een GnRH-analoog vanaf Tanner-stadium 2 als eerste behandeling. Cross-sex hormonen kunnen vanaf 15 jaar na minimaal twee jaar puberteitsremming, of vanaf 16 jaar met minimaal een half jaar puberteitsremming; doorgaans wordt een leeftijdsgrens van 16 jaar aangehouden. Prepuberale kinderen worden niet met puberteitsremmers of cross-sex hormonen behandeld (bron).

Ter vergelijking: de NICE-reviews over puberteitsremmers en cross-sex hormonen (oktober 2020) beoordeelden alle resultaten als zeer lage zekerheid (bron), en de Cass Review (2024) adviseert bij hormonen vanaf 16 jaar "extreme caution" en een duidelijke klinische reden om niet tot 18 jaar te wachten (aanbeveling 8; bron).

Onderliggende dossiers

  • Kwaliteitsstandaard Transgenderzorg Somatisch — Nederlandse Internisten Vereniging e.a., met ondersteuning van het Kennisinstituut van de Federatie Medisch Specialisten, 2018

Voetnoten

  1. NICE. Evidence review: gonadotrophin releasing hormone analogues for children and adolescents with gender dysphoria. National Institute for Health and Care Excellence; 2020.
  2. Kwaliteitsstandaard Transgenderzorg Somatisch. Ministerie van VWS; 2018.