Nederlandse richtlijnen

Klinische analyse

De Kwaliteitsstandaard Transgenderzorg Somatisch (FMS 2018, herzien 2023) verwijst voor de evidence base voor adolescenten primair naar de Vries 2014 en de WPATH SOC-7/8, zonder een eigen systematische review uit te voeren. Dit staat in contrast met de aanpak van NICE (VK 2020), SBU (Zweden 2022), COHERE (Finland 2020) en de Cass Review (VK 2024) — vier evidence-reviews die expliciete GRADE-classificaties hanteerden en alle vier op "zeer lage zekerheid" uitkwamen voor effectiviteit van puberteitsremmers en cross-sex hormonen bij minderjarigen.¹

De Kamerbrief VWS van juni 2023 (kenmerk 3633218-1048125-CZ) erkende dat een onafhankelijke evidence-review voor de Nederlandse context nog ontbreekt en kondigde ZonMw-financiering aan voor het onderzoeksprogramma Transgenderzorg 2022-2027. Het Zorginstituut Nederland heeft nog geen formeel standpunt ingenomen over of de bewijsbasis voldoende is om GnRHa en CSH bij minderjarigen in het basispakket te handhaven onder strengere voorwaarden, zoals in Zweden en Finland is gebeurd.²

Het Nederlands Instituut van Psychologen publiceerde in 2023 een Kwaliteitsstandaard Psychische Transgenderzorg. Deze hanteert het bevestigende model en bespreekt geen alternatieven als watchful waiting of psychotherapie-eerste-lijn, ondanks dat COHERE-2020 en Cass-2024 deze benaderingen aanbevelen voor adolescente populaties.

De auteurs van de Kwaliteitsstandaard FMS 2018/2023 zijn deels dezelfde clinici die in Amsterdam UMC en Radboud UMC de behandelingen uitvoeren — een vorm van belangenverstrengeling die in de Cass Review (2024) expliciet als problematisch is aangemerkt. Cass beval aan dat richtlijn-ontwikkeling en behandeluitvoering institutioneel gescheiden moeten zijn. In Nederland is dat nog niet geïmplementeerd: de Federatie Medisch Specialisten heeft tot heden geen formele scheiding ingevoerd.

Voor wie wil weten hoe de Nederlandse standaard zich tot het oorspronkelijke Amsterdamse protocol verhoudt: de FMS-versie 2018 hanteert een gewijzigde versie van de oorspronkelijke inclusie- en exclusiecriteria. Belangrijkste verschillen: lagere leeftijdsgrens voor GnRHa (vanaf 12 jaar mits Tanner-stage 2), versoepelde diagnostische beoordeling (kortere observatieperiode) en versoepeling van psychiatrische comorbiditeit als exclusiecriterium. Deze versoepelingen worden door Cass Review (2024) en SBU (2022) expliciet bekritiseerd als afwijking van het oorspronkelijke Amsterdamse studieprotocol.