Dutch Protocol

Een kritisch onderzoeksdossier
Protocol Studies Internationaal Evaluaties Debat Documenten Tijdlijn FAQ Over

Evaluaties › Levine · Laatst herzien 2026-05-17

Levine c.s. — kritieken

Stephen B. Levine MD over informed consent en generaliseerbaarheid van het Dutch Protocol.

Samenvatting (NL)

Stephen B. Levine MD (Case Western Reserve University, voormalig WPATH SOC-revisiecommissielid) was co-auteur van een reeks peer-reviewed artikelen waarin werd betoogd dat het informed-consentmodel van het Dutch Protocol ontoereikend is voor irreversibele interventies bij minderjarigen, en dat de cohort-aannames van Cohen-Kettenis & van Goozen 1998 en de Vries 2014 niet kunnen worden gegeneraliseerd naar de hedendaagse adolescente populaties.

Abstract (EN)

Stephen B. Levine MD (Case Western Reserve University) co-authored a series of peer-reviewed articles arguing that the informed-consent model of the Dutch Protocol is inadequate for irreversible interventions in minors, and that the cohort assumptions of Cohen-Kettenis & van Goozen 1998 and de Vries 2014 cannot be generalised to contemporary adolescent populations. Watchful waiting is proposed as first-line approach.

Klinische analyse

Levine, Abbruzzese & Mason (J Sex Marital Ther 2022) formuleerden een drieledig argument tegen het bestaande informed-consentmodel: (i) de natuur van puberteitsremmers en cross-sex hormonen is irreversibel op fertiliteit, seksuele functie en bot- en hersenontwikkeling, terwijl deze effecten in de Amsterdamse protocollen als "reversibel" werden gepresenteerd; (ii) adolescente besluitvormingscapaciteit — in het bijzonder over levensloopgevolgen die pas in volwassenheid manifest worden — is volgens de ontwikkelingsneuropsychologie ontoereikend voor geldige consent; (iii) er ontbreekt empirische onderbouwing dat de bestaande consentprotocollen risico's adequaat communiceren.1

Abbruzzese, Levine & Mason (J Sex Marital Ther 2023) bekritiseerden vervolgens de bredere "reliable research"-claim in pediatrische genderzorg. Zij analyseerden 60+ studies die in WPATH SOC-8, Endocrine Society 2017 en de Nederlandse Kwaliteitsstandaard worden geciteerd, en stelden vast dat geen van deze studies aan epidemiologische standaarden voor klinische beleidsvorming voldoet (geen controlegroep, hoge uitval, kleine n, geen pre-registratie).2

De argumentatie van Levine c.s. is voorts theoretisch verankerd in de klinische psychiatrische traditie — Levine zelf was tussen 1974 en 2002 directeur van het Center for Marital and Sexual Health (CWRU) en heeft 50+ jaar klinische ervaring met cross-genderpatiënten. Zijn positie is dat psychotherapie ("watchful waiting") als eerstelijnsbenadering moet gelden, in lijn met COHERE 2020, Karolinska 2021 en Cass 2024. Deze positie was tot 2018 de consensus in de WPATH-traditie zelf en is in SOC-6 nog expliciet gehandhaafd.

Onderliggende dossiers

  • Levine SB, Abbruzzese E, Mason JW. — Reconsidering informed consent for trans-identified children, adolescents, and young adults. J Sex Marital Ther. 2022;48(7):706-27.
  • Abbruzzese E, Levine SB, Mason JW. — The myth of "reliable research" in pediatric gender medicine. J Sex Marital Ther. 2023;49(6):673-99.
  • Levine SB. — Reflections on the clinician's role with individuals who self-identify as transgender. Arch Sex Behav. 2021;50:3527-36.

Debatpunten

  • Informed consent: irreversibiliteit van hormonale interventies bij minderjarigen onverenigbaar met geldige consent.
  • Generaliseerbaarheid: hedendaagse populatie (later onset, vaker biologisch vrouwelijk, hogere comorbiditeit) wijkt sterk af van het Nederlandse origineel n=55.
  • "Watchful waiting" als alternatief: psychologische zorg als eerstelijnsbenadering, in lijn met COHERE 2020 en Cass 2024.
  • "Reliable research"-mythe: 60+ geciteerde studies in WPATH SOC-8 voldoen niet aan epidemiologische standaarden.

Zie ook

Voetnoten

  1. Levine SB, Abbruzzese E, Mason JW. Reconsidering informed consent for trans-identified children, adolescents, and young adults. J Sex Marital Ther. 2022;48(7):706-27.
  2. Abbruzzese E, Levine SB, Mason JW. The myth of "reliable research" in pediatric gender medicine. J Sex Marital Ther. 2023;49(6):673-99.
  3. Levine SB. Reflections on the clinician's role with individuals who self-identify as transgender. Arch Sex Behav. 2021;50:3527-36.