De premisse

Money's centrale these — voor het eerst geformuleerd in 1955 en uitgewerkt in Man & Woman, Boy & Girl (1972) — luidt: kinderen worden genderneutraal geboren; gender wordt aangeleerd in de eerste levensjaren; bij conflict tussen lichaam en aangeleerde identiteit moet het lichaam wijken. Deze drieslag is de stilzwijgende basis van elk hedendaags protocol dat medische transitie aanbiedt zonder onderliggende somatische pathologie te eisen.

De casus die ontbreekt

Het Nederlands Protocol presenteerde in 2006 (de Vries et al.) en 2014 een eigen cohort als evidentiebasis. Wat het protocol nooit deed: de oorspronkelijke premisse — Money's stelling dat gender vrijwel volledig sociaal aangeleerd is — kritisch evalueren. Dat is opmerkelijk, omdat die premisse in 1997 al door Diamond & Sigmundson onderuit was gehaald. De Reimer-casus, waarop Money zijn theorie bouwde, bleek fraude.

Reimer in feiten

• 1966: zeven maanden oude David Reimer raakt bij een mislukte besnijdenis beschadigd.
• 1967: castratie op 22 maanden; "Brenda" wordt opgevoed als meisje. Identieke tweelingbroer Brian fungeert als controle.
• 1972: Money publiceert het experiment als geslaagd. New York Times noemt het werk historisch.
• Jaren 1970: Money dwingt David en Brian tot "childhood sexual rehearsal play" tijdens jaarlijkse consults.
• 1980: op zijn veertiende krijgt David de waarheid te horen en hervat hij een mannelijk leven.
• 1997: Diamond & Sigmundson publiceren de werkelijke uitkomst. Money heeft de mislukking jarenlang verborgen.
• 2002: tweelingbroer Brian overlijdt aan een overdosis.
• 2004: David Reimer pleegt zelfmoord, 38 jaar oud.
• 2006: Money sterft zonder zijn beweringen ooit te hebben herroepen.

Doorwerking in het Nederlands Protocol

Het Nederlands Protocol introduceerde drie pijlers: puberteitsremmers vanaf Tanner-stadium 2, cross-sex hormonen vanaf 16 jaar, chirurgie vanaf 18 jaar. Elk van deze pijlers rust op Money's premisse dat het lichaam moet worden aangepast aan de geïdentificeerde gender. Geen van de Nederlandse publicaties (Cohen-Kettenis 1998, de Vries 2006, de Vries 2014) bevat een empirische verdediging van die premisse zelf. Zij wordt verondersteld.

Kritiek van Biggs

Michael Biggs (Oxford) heeft in The Dutch Protocol for Juvenile Transsexuals: Origins and Evidence (J Sex Marital Ther, 2023) gedocumenteerd dat het Nederlands Protocol op methodologische en ethische gronden niet houdbaar is. Biggs noemt ook expliciet de afhankelijkheid van Money's premissen. Het Nederlands Protocol heeft op deze kritiek niet inhoudelijk gereageerd.

Internationale convergentie

De Cass Review (2024), NICE (2020, 2021), SBU (Zweden, 2022) en COHERE (Finland, 2020) concluderen unaniem dat de evidentiebasis voor medische transitiebehandeling bij minderjarigen zwak is. Wat geen van deze reviews expliciet doet, is teruggrijpen naar de oorspronkelijke fundering — Money. Dat moet wel gebeuren. Zolang die fundering ongemoeid blijft, blijft de hele constructie staan op een vervalst experiment.

1. Money J, Ehrhardt AA. Man & Woman, Boy & Girl. Baltimore: Johns Hopkins University Press; 1972.
2. Diamond M, Sigmundson HK. Sex reassignment at birth: long-term review and clinical implications. Arch Pediatr Adolesc Med. 1997;151(3):298-304.
3. Colapinto J. As Nature Made Him: The Boy Who Was Raised as a Girl. New York: HarperCollins; 2000.
4. Cohen-Kettenis PT, van Goozen SH. Pubertal delay as an aid in diagnosis and treatment of a transsexual adolescent. Eur Child Adolesc Psychiatry. 1998;7(4):246-248.
5. de Vries ALC, Steensma TD, Doreleijers TAH, Cohen-Kettenis PT. Puberty suppression in adolescents with gender identity disorder: a prospective follow-up study. J Sex Med. 2011;8(8):2276-2283.
6. Biggs M. The Dutch Protocol for Juvenile Transsexuals: Origins and Evidence. J Sex Marital Ther. 2023;49(4):348-368.
7. Cass H. Independent Review of Gender Identity Services for Children and Young People: Final Report. London: NHS England; 2024.