Onderzoek

IC-arts: Nederlandse transgenderzorg laat ideologie zwaarder wegen dan bewijs

Nederland ziet zichzelf graag als medisch land van vooruitgang. Maar in de zorg voor genderdysforie bij minderjarigen weegt volgens intensivist Armand Girbes de ideologie zwaarder dan het wetenschappelijk bewijs — een kritisch stuk op Wynia's Week zet het recente Gezondheidsraad-rapport tegen het licht.

Een zorgvuldig rapport, weinig weerwoord

Op 30 juni 2026 bracht de Gezondheidsraad advies uit over transgenderzorg voor jongeren en concludeerde dat het Nederlandse traject "zorgvuldig ingericht" is. Armand Girbes, intensivist bij Amsterdam UMC, vindt die conclusie voorbarig. Hij wijst erop dat de raad de kritiek van de Britse Cass Review wel benoemt, maar er in de uiteindelijke aanbevelingen nauwelijks gewicht aan geeft — terwijl diezelfde review elders juist tot aanscherping van beleid leidde.

Dertig jaar protocol, weinig hard bewijs

Nederland ontwikkelde ruim dertig jaar geleden het zogeheten Dutch Protocol: puberteitsremmers, gevolgd door kruishormonen en eventueel chirurgie bij jongeren met genderdysforie. Girbes stelt dat dat protocol in al die jaren nooit is onderbouwd met het soort bewijs dat voor andere onomkeerbare ingrepen bij kinderen gebruikelijk zou zijn.

De Cass Review typeerde het bewijs voor de combinatie van puberteitsremmers en kruishormonen als "opvallend zwak", en landen als het Verenigd Koninkrijk, Zweden, Finland en Noorwegen beperkten de behandeling daarna. Onderzoekers die de Nederlandse studies naliepen, noemen selectiebias, meetproblemen en een neiging tot te optimistische interpretatie van uitkomsten.

De risico's die zelden hardop genoemd worden

Girbes somt de medische gevolgen op die volgens hem in het publieke debat ondersneeuwen: onvruchtbaarheid, seksuele disfunctie, botproblemen, cardiovasculaire risico's en levenslange afhankelijkheid van medicatie. Hij noemt ook minstens één geval waarin iemand overleed aan complicaties van genderchirurgie. Zijn punt is niet dat die risico's per definitie onaanvaardbaar zijn, maar dat een onomkeerbare ingreep bij een minderjarige een uitzonderlijk hoge bewijsdrempel verdient — het Hippocratische uitgangspunt "eerst geen schade doen".

Diagnose of symptoom, en taal die stuurt

Een terugkerend punt in het stuk is dat genderdysforie bij jongeren soms op zichzelf staat, maar minstens zo vaak samengaat met autisme, depressie of ADHD. Volgens Girbes verdient die vraag eerst uitsluitsel voordat aan medische transitie wordt begonnen. Ook de taal van het dossier krijgt kritiek: termen als "gender-affirming care" veronderstellen al dat de ingreep iets goeds is, nog voordat de vraag is gesteld of dat in het individuele geval ook zo is.

Zelfbevestiging in plaats van weerlegging

Girbes' kernverwijt aan de Gezondheidsraad is dat de raad zelf erkent dat de bewijskracht laag is, maar toch adviseert door te gaan op de ingeslagen weg — zonder de internationale systematische reviews die tot een andere conclusie komen, serieus te weerleggen. Voor een land dat zich graag laat voorstaan op medische zorgvuldigheid is dat volgens hem geen bewijs van vooruitstrevendheid, maar van een instituut dat zijn eigen praktijk bevestigt in plaats van toetst.

Nienke Vogelaar

Redactie